ΠΕΡΙ  ΤΟΥ ΣΚΥΛΙΤΣΕΙΟΥ  ΝΟΣΟΚΟΜΕΙΟΥ  ΧΙΟΥ
ΤΑ ΠΡΩΤΑ ΒΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΙΔΡΥΣΗΣ ΚΑΙ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΤΟΥ


Ανδρέας Φρ. Μιχαηλίδης
Ρευματολόγος

Υγειονομικές μονάδες με τη μορφή των σημερινών νοσοκομείων, συναντούμε στη Χίο μετά τον 14ο αιώνα.1 Παρά το γεγονός πως οι σχετικές πληροφορίες που διαθέτουμε είναι εξαιρετικά πτωχές, μας είναι γνωστό πως λειτούργησε Νοσοκομείο στα πλαίσια της Μονής του Αγίου Αντωνίου Abbate στο Κάστρο, που κτίστηκε από τον Βενέδικτο Ζαχαρία το 1305. Πιθανά το Νοσοκομείο αυτό να λειτουργούσε κατά τα πρότυπα των Βυζαντινών Νοσοκομείων - Ξενώνων2. Σημαντικό αναμφισβήτητα υγειονομικό ίδρυμα του Νησιού ήταν το Νοσοκομείο των Χίων που λειτουργούσε δίπλα στην Μονή της Παναγίας της Κεχαριτωμένης (στον περίβολο του σημερινού 1ου Γυμνασίου). Αν και υπήρχε πριν από το 1640, θεμελιώθηκε εξ αρχής το 1753 με την επιστασία του ιατρού Π. Σκυλίτση3.  Είχε διάφορα τμήματα, προσέφερε υγειονομικές υπηρεσίες σε όλους τους χιώτες και είχε σχολιαστεί θετικά από περιηγητές για τον υποδειγματικό τρόπο λειτουργίας του. Το Νοσοκομείο αυτό, αν και διασώθηκε από την καταστροφή του Νησιού του 1822, δυστυχώς ερειπώθηκε κατά τον φοβερό σεισμό του 1881 που έπληξε την κεντρική και νότια Χίο. Από το Νοσοκομείο αυτό, το λεγόμενο και του Κάτω Αιγιαλού, διασώθηκε μόνο το τμήμα του Γηροκομείου μέχρι τα μετακατοχικά χρόνια.  Σημαντικές πληροφορίες για το Νοσοκομείο αυτό μας παρέδωσε ο ιατρός Ι. Βούρος στο έργο του Περί Νοσοκομείων Σχεδίασμα που εκδόθηκε στο Παρίσι το 1831. Στον υγειονομικό ιστό του Νησιού θα πρέπει να προσθέσουμε και το Νοσοκομείο του Κοινού των Μαστιχοχωρίων στην περιοχή Πανιά που εξυπηρετούσε κυρίως τις ανάγκες των χωριών της Νότιας Χίου4, το Λοιμοκαθαρτήριο, το Λοβωκομείο και το Εκθετοτροφείο5. Παράλληλα φαίνεται πως χρησιμοποιήθηκαν κατά καιρούς και άλλοι χώροι σαν νοσηλευτήρια, κυρίως σε έκτακτες υγειονομικές καταστάσεις, όπως και οι ξενώνες διαφόρων Μοναστηριών καθολικών ταγμάτων που υπήρχαν στο Νησί6.
Μετά τον σεισμό του 1881 νοικιάστηκαν πρόσκαιρα από την Δημογεροντία για τις υγειονομικές ανάγκες του Νησιού διάφορα οικήματα, ενώ παρέμεινε πρωταρχική η ανάγκη για ανέγερση νέου Νοσοκομείου.
Από το 1878 διατυπώθηκαν οι πρώτες σκέψεις για την επέκταση του Νοσοκομείου "χάριν της Δημοσίας υγείας και της ανέσεως των εν αυτώ διαμενόντων αρρώστων".7 Σημαντικό ρόλο στην ίδρυση του νέου Νοσοκομείου διαδραμάτισε ο από εικοσαετίας διαχειριστής του Νοσοκομείου των Χίων Στέφανος Βαφειάδης. Έχοντας αντιληφθεί έγκαιρα την αναγκαιότητα της κατασκευής νέου Νοσοκομείου, ανέλαβε πραγματική σταυροφορία αφ ενός μεν για την συντήρηση του υπάρχοντος, αφ ετέρου δε για την συγκέντρωση πόρων για την κατασκευή του νέου. Στις εκκλήσεις του γέροντος Βαφειάδη ανταποκρίθηκαν μέλη της οικογένειας Σκυλίτση, ο Ζαννής Στεφάνοβικ Σκυλίτσης, ο αδελφός του Ιωάννης από το Λονδίνο και ο Ματθαίος Μ. Σκυλίτσης από την Νεάπολη. Εν τω μεταξύ, ο Στέφανος Βαφειάδης πεθαίνει, βέβαιος όμως πως το όνειρό του θα ευοδωθεί. ’ξιος αντικαταστάτης του εφοροταμία - διαχειριστή Βαφειάδη υπήρξε ο Περικλής Καναλάς που ανάλαβε και όλη την ευθύνη της επιστασίας της κατασκευής του Νέου Νοσοκομείου. Οι τουρκικές αρχές εναντιώθηκαν στην προοπτική της ίδρυσης του Νοσοκομείου, επιδόθηκαν σε δικαστικό αγώνα, που έληξε όμως επιτυχώς υπέρ της Κοινότητος των Χίων. Έτσι το 1883 με βάση τα σχέδια του αρχιτέκτονα Αναστ. Θεοφιλά που εγκρίθηκαν από τουςδωρητές, άρχισε η κατασκευή σε αμφιθεατρική θέση των νέων πτερύγων. Τα επιγράμματα της προσόψεως και του ναού του Αγίου Στεφάνου έγιναν από το σοφό Γεώργιο Ζολώτα.8 Η συνολική δαπάνη της κατασκευής μαζί με την ανέγερση του Ι. Ναού έφθασε στις 6100 λίρες Αγγλίας.9 Η εγκατάσταση των πρώτων ασθενών έγινε τον μήνα Σεπτέμβριο του 1886, ενώ τα εγκαίνια έγιναν στις 14 του ίδιου μήνα. Στα εγκαίνια παρέστη και ο Ιωάννης Ψυχάρης. Το ίδρυμα απέκτησε εσωτερικό κανονισμό λειτουργίας το 1890, ενώ την διοίκηση του νέου Ιδρύματος ασκούσε η ομώνυμη Εφορεία.
Σταθμός στην λειτουργία του Σκυλίτσειου Νοσοκομείου, αλλά και των άλλων φιλανθρωπικών ιδρυμάτων υπήρξε η ίδρυση της Εν Λονδίνω Επιτροπής υπέρ των Ορθοδόξων Εκπαιδευτικών και Φιλανθρωπικών Καστημάτων της Χίου το 1909. Σαν μέλη της Επιτροπής αυτής κατά τον Απρίλιο του 1909 αναφέρονται οι: Μ. Γ.  Μαυρογορδάτος, Π. Λ. Αργέντης, Ε. Ε. Πετροκόκκινος, Δ. Ευμορφόπουλος και Ζ. Γ. Μιχαλινός.10 Η Επιτροπή αυτή εκτός από την οικονομική στήριξη του Νοσοκομείου έχει σημαίνοντα λόγο και σε διάφορα διοικητικά ζητήματα. Ο ρόλος της μάλιστα αυτός θεσμοθετήθηκε με νόμο το 1935.
Το 1912 με κληροδότημα του Π. Αργέντη κατασκευάζεται το ομώνυμο κτίριο που χρησιμοποιήθηκε αρχικά για την περίθαλψη των ασθενών από λοιμώδη νοσήματα, καθώς και η Αστυκλινική.
Το Αύγουστο του 1926, με σχετικό Διάταγμα το Σκυλίτσειο Νοσοκομείο αναγνωρίζεται σαν ανεξάρτητο Νομικό πρόσωπο που υπάγεται στην διοίκηση της Ανωτέρας Ενοριακής Αντιπροσωπείας. Τότε περιελάμβανε τα Τμήματα: Νοσοκομείο, Φρενοκομείο, Αργέντειο, Εκθετοτροφείο, Γηροκομείο, Αστυκλινική, Ιερό Ναό, νεκροταφείο, απολυμαντικό κλίβανο, μαγειρεία και πλυντήρια.11  Το Ακτινολογικό Τμήμα ιδρύθηκε το 1931 με δαπάνες της Έλενας Βενιζέλου, το γένος Σκυλίτση.12
Θα πρέπει να σημειώσουμε πως αρχικά η νοσηλεία στο Νοσοκομείο ήταν εντελώς δωρεάν. Όμως κατά το 1909 η Εφορεία του ιδρύματος επέβαλε νοσήλιο, απαλλάσσοντας από αυτό, μόνο τους παντελώς απόρους. Το μέτρο αυτό επεβλήθη λόγω του αρνητικού ισολογισμού του ιδρύματος.13 Στην διαχείριση του Νοσοκομείου για μια περίπου εικοσαετία μετά την απελευθέρωση του Νησιού από τους Τούρκους προσέφερε σημαντικές υπηρεσίες  ο ιατρός Χριστόφορος Ροδοκανάκης.
Διευθυντές του Νοσοκομείου διετέλεσαν οι: Γεώργιος Παναγιωτίδης (1886-1903), Κωνσταντίνος Σώτρωπας (1903-1904), Ιωάννης Κουντουράς και Γεώργιος Πιταούλης (1904-1908). Από το 1923 μέχρι το 1932 εσωτερικός ιατρός ήταν ο Δημήτριος Στακιάς και χειρουργός ο Ιωάννης Κουντουράς. Κατά την περίοδο 1932 μέχρι το 1937 διευθυντής ιατρός του ιδρύματος ήταν ο Αντώνης Κουγιούλης, ενώ διευθυντές ιατροί των διαφόρων τμημάτων οι ιατροί, Λ. Στραβελάκης, Δ. Πατέρας, Ν. Βλάμος και Γ. Αναμισάκης.14 Σημαντικές υπηρεσίες στο Νοσοκομείο προσέφεραν και οι ιατροί Δημήτριος Δερμιτζάκης (1863-1940), Κωνσταντίνος Δερμιτζάκης (1899-1964), Κωνσταντίνος Τουλαμπής (1908-1968), Ευάγγελος Μαδιανός (1896-1988), ο χειρουργός Ματθαίος Ζύμαρης (1909-1998), ο οφθαλμίατρος Δημοσθένης
Μαυροκορδάτος (1887-1988), αλλά και πλήθος άλλων, που πρακτικά είναι αδύνατη η αναφορά τους στην παρουσίαση αυτή.
Το έργο του Σκυλίτσειου Νοσοκομείου σε όλα αυτά τα χρόνια της λειτουργίας του είναι τεράστιο. Δεν είναι υπερβολή να πούμε πως λαμβάνει εθνικές διαστάσεις. Σε επιστημονικό επίπεδο, υπήρξε πάντα στελεχωμένο με άξιους ιατρούς, οι οποίοι συνήθως είχαν μετεκπαιδευτεί και σε χώρες του εξωτερικού. Παράλληλα ο εξοπλισμός του Ιδρύματος υπήρξε πάντα υψηλού επιπέδου, με την φροντίδα κυρίως των Χίων της διασποράς.Οι παράγοντες αυτοί είχαν σαν αποτέλεσμα την παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών προς τους ασθενείς. Το 1938, για παράδειγμα, εποχή που η Ρευματολογία ήταν ανύπαρκτη ειδικότητα, αναφέρεται σε στατιστικές του
Νοσοκομείου, η νοσηλεία με επιτυχία 14 ασθενών με ρευματικά νοσήματα (ρευματική αρθρίτις, ρευματική μυαλγία κ.α.) Η συμβολή του στην εκρίζωση ασθενειών που μάστιζαν το Νησί (φυματίωση, τράχωμα κ.α.) ήταν σημαντική. Παράλληλα το κοινωνικό έργο που επιτέλεσε το Νοσοκομείο υπήρξε σπουδαίο. Το Εκθετοτροφείο για παράδειγμα ανακούφισε σημαντικά το σοβαρό για την εποχή κοινωνικό πρόβλημα των εκθέτων βρεφών ( το 1939 παρέμεναν στο Ίδρυμα 11 έκθετα).


ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ
1. Γκιάλα Αθ. Η Ελληνική ιατρική και οι έλληνες ιατροί από της Αλώσεως μέχρι της Εθνεγερσίας, Αθήναι 1979, σ. 18
2. Ζολώτας, Ιστορία της Χίου, Τ. Α2, σ. 36  και Σάρρου Αιμ., Το Κάστρον της Χίου, 1915, σ. 95
3. Παϊδούση Μ., Η ιατρική στη Χίο κατά τους τελευταίους αιώνες (1600-1900), Χίος 2001, σ. 34
4. Α.Φ.Μ. Περί του Νοσοκομείου των Μαστιχοχωρίων, Περ. Medicus Hippocraticus, τ. 1, σ. 39
5.
Τοπικά, σε επίπεδο χωριών χρησιμοποιήθηκαν διάφοροι τόποι σαν απομονωτήρια για λοιμώδη νοσήματα, τα γνωστά Λαζαρέτα, Σπιτάλια κ.α.
6. π.χ. ο οίκος Σφυράτζη στο Βουνάκι (Παϊδούση Μ., όπ.π., σ. 14), η Μονή του Αγ. Θωμά κατά τον λοιμό του 1502 (Γκιάλα Αθ., όπ. π. σ.43), κ.α.
7. Καλβοκορέση Λ. Μ., Η 300ής δράσις του Νοσοκομείου Χίου, Περ. Εθνομάρτυς Πλάτων ο Χίου, α.φ.15, σ. 458
8. Φιλοτεχνικός Όμιλος Χίου, Γεώργιος Ζολώτας, Χίος 1957, σ. 36
9.   Καλβοκορέση Λ. Μ., όπ. π. σ. 459
10. Σκυλίτσειον Νοσοκομείον, Ιατρική κίνησις των ετών 1908, 1909, 1910 και 1911 και έκθεσις των πεπραγμένων κατά το 1910 και 1911,  Χίος 1912, σ. 45
11. Πομώνη Δ., Υγειονομική Νομοθεσία, Αθήνα 1932, Τ. 2ος, σ. 558
12.  Μιχαηλίδης Α., Cum Deo, Χίος 2002, σ. 8
13. Σκυλίτσειον Νοσοκομείον, όπ. π., σ. 43-46
14. Παϊδούσης Μ., Η ιατρική στη Χίο κατά τους τελευταίους αιώνες (1600-1900), Χίος 2001, σ. 56