Ο ΙΑΤΡΟΣ ΚΑΙ ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΓΛΑΡΑΚΗΣ (1789 - 1855)

 Δημήτρη Ν. Λαϊνά Δημοσιογράφου

Ο Γλαράκης γεννήθηκε στη Χίο το 1789 και ήταν γιος ιερέα από τον οποίο έμαθε και τα πρώτα γράμματα. Με δαπάνες της Χιακής κοινότητας σπούδασε ιατρική στη Βιέννη και στην Γοτίγγη, η δε παραμονή του στην πρωτεύουσα της Αυστρίας τον έφερε κοντά στους φιλολογικούς κύκλους της ελληνικού περιοδικού “Λόγιος Ερμής”, όπου δημοσίευσε αξιόλογες διατριβές και μελέτες.

Στη Χίο επανήλθε το 1820 για να ασκήσει το ιατρικό επάγγελμα, αλλά μόλις κηρύχθηκε η Ελληνική επανάσταση απεστάλη από τους Χίους σαν αντιπρόσωπός τους στην Κόρινθο και το Ναύπλιο, προκειμένου να έλθει σε επαφή με την κυβέρνηση και τους ηγέτες του αγώνα. Εκεί τον βρήκε η καταστροφή της Χίου το 1822, οπότε αναγκαστικά παρέμεινε στην ελεύθερη Ελλάδα αποκλεισμένος οριστικά από τους οικείους, συνεργάτες και ασθενείς του στη Χίο.

Το πάθημα αυτό του Γλαράκη είχε μοιραία εξέλιξη διότι οι ηγέτες και πρόκριτοι του Ναυπλίου διαβλέποντες στο πρόσωπο του εξόριστου Χίου τον φλογερό πατριώτη και τον ικανότατο και μορφωμένο άνδρα, άρχισαν να τον χρησιμοποιούν σε διάφορες υπηρεσίες των πολιτικών Υπουργείων και των Εθνοσυνελεύσεων, στις οποίες έλαβε μέρος - σε όλες ανεξαιρέτως - μέχρι του τέλους του αγώνα. Σιγά - σιγά ο Γλαράκης εξελίχθηκε σε μεγάλη πολιτική φυσιογνωμία του Έθνους, η δε συμμετοχή του στις Κυβερνητικές επιτροπές προήγαγε σημαντικά το έργο τους, διότι ο Χίος πολιτικός διέθετε εκτός από την ευρύτατη μόρφωσή του και εξαιρετικό ήθος, διπλωματικότητα, κύρος και περισσότερο απ όλα πείρα πάνω σε όλα τα ζητήματα που απασχολούσαν εκείνη την τόσο κρίσιμη περίοδο την επανάσταση, η οποία δυστυχώς είχε λίγους μορφωμένους άνδρες στην διάθεσή της.

Η Συνέλευση του Άστρους αναγνωρίζοντας το έργο του Γλαράκη του ανέθεσε όπως και στον Στέφανο Κανέλλο(1) την επεξεργασία του πολιτικού Συντάγματος υπό την επίβλεψη του Μαυροκορδάτου, η δε επιτροπή αυτή (Μαυροκορδάτου - Γλαράκη - Κανέλλου) που ονομάστηκε “επιθεωρητική” εργάστηκε με προσοχή και φιλοτιμία για την σύνταξη του νέου καταστατικού χάρτη της χώρας, με την αναθεώρηση και συμπλήρωση του οργανικού χάρτη της Επιδαύρου. Ο νέος καταστατικός χάρτης υποβλήθηκε στην Συνέλευση και ψηφίστηκε απ αυτήν κατά την δεύτερη του ανάγνωση στην συνεδρίαση της 13ης Απριλίου 1823, φέροντας υπερήφανα και την υπογραφή του εκπροσώπου των μαρτυρικών Χίων, των οποίων πλέον το νησί ήταν ήδη ένα απέραντο νεκροταφείο...

Στην συνέχεια ο Γλαράκης ανέλαβε την θέση του Γενικού Γραμματέα του Υπουργείου Εσωτερικών όπου τον βρήκε και διχασμός που ακολούθησε μεταξύ των Κολοκοτρώνη - Πετρόμπεη αφ’ ενός και των Κουντουριωταίων αφ’ ετέρου. Στην περίπτωση αυτή ο Γλαράκης έκρινε πως έπρεπε να εγκαταλείψει τον Πρόεδρο του Εκτελεστικού Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη ο οποίος είχε έδρα του την Τρίπολη και να συνταχθεί με τους Κουντουριωταίους οι οποίοι είχαν πετύχει να προσεταιριστούν τον Παπαφλέσσα, τον Πλαπούτα, τον Βλαχόπουλο και τους συναδέλφους του Γλαράκη Γενικούς Γραμματείς των Υπουργείων Οικονομικών και Στρατιωτικών Σπυρ. Παπαλεξόπουλο και Δημ. Τομαρόπουλο, οι οποίοι ακολούθησαν πλέον την παράταξη των “πολιτικών” Κουντουριώτη - Μαυροκορδάτου.

Όταν ανέλαβε την προεδρεία του Εκτελεστικού (Κυβερνήσεως) ο Ανδρέας Ζαΐμης, ο Γλαράκης έγινε Γενικός Γραμματέας της Κυβέρνησης, συνεργασθείς αρμονικότατα με τον Ζαΐμη για την εν γένει ρύθμιση των δύσκολων προβλημάτων της επανάστασης και της πολιτικής τοποθέτησης του ελληνικού θέματος διεθνώς. Πλήθος ιστορικών αποφάσεων εκείνης της Κυβέρνησης φέρνει την υπογραφή του Γεώργιου Γλαράκη, όπως για παράδειγμα η επιστολή της Γεν. Γραμματείας προς τον Ναύαρχο Κόχραν, με την οποία γνωρίζεται ο διορισμός του σαν Αρχηγού του Ελληνικού Στόλου(2).

Ο Γλαράκης εξ άλλου διαπραγματεύθηκε την πρώτη διπλωματική πράξη της ελεύθερης Ελλάδας(3) αφού υπέγραψε προς τις τρεις προστάτιδες Δυνάμεις την συνθήκη της 6ης Ιουλίου 1827. Προηγουμένως, όταν σχηματίσθηκε μετά από απόφαση της Γ΄ Συνέλευσης της Τροιζήνας η Αντικυβερνητική Επιτροπή(4) ο Γλαράκης ανέλαβε τα καθήκοντα του Γραμματέα της Επικράτειας(5) επί των Εξωτερικών, υπό την ιδιότητά του δε αυτή υπέγραψε την προαναφερθείσα συνθήκη.

Στην συνέχεια σε εκτέλεση την συνθήκης του Λονδίνου οι τρεις Δυνάμεις ζήτησαν από την Ελλάδα την σύναψη ανακωχής. Επειδή όμως ήταν πιθανό να λεχθούν από άγνοια γνώμες ενώπιον της Βουλής - όταν συζητιόταν η λήψη της εγκριτικής απόφασης - που θα ζημίωναν την όλη υπόθεση, κρίθηκε πιο σκόπιμο να καταρτισθεί ειδικό συμβούλιο για πιο υπεύθυνη συζήτηση Τούτο αποτελείτο από τους Ν. Ρενιέρη, Γ. Γλαράκη, Σπ. Παπαλεξόπουλο, Γ. Νοταρά, Τ. Μαγγίνα και Γ. Αινιάνα και μετά από μακρά εξέταση του θέματος αποφάσισε να γίνει αποδεκτή εκ μέρους της Ελλάδας η προτεινόμενη ανακωχή. Βλέπουμε δηλαδή πως και στις πιο σοβαρές στιγμές του αγώνα η παρουσία του Γλαράκη κρίνοταν απαραίτητη.

Μετά την Ναυμαχία του Ναυαρίνου ο Γλαράκης ανέλαβε προσωρινά και το Υπουργείο Ναυτικών όπως αποδεικνύεται και από έγγραφο της 21ης Οκτωβρίου 1827 (το οποίο υπογράφει ο Γλαράκης) με το οποίο εδιώκετο η πειρατεία.

Ιστορικές παραμένουν επίσης οι εκκλήσεις του Γ. Γλαράκη προς τους Υδραίους, όπως διατυπώθηκαν με τις από 2 Αυγούστου και 6 Αυγούστου 1827 επιστολές του ως Υπουργού των Ναυτικών, για την οικονομική ενίσχυση των σχεδιαζόμενων εκστρατειών προς τον Εύριπο, Δυτική Στερεά Ελλάδα και Κρήτη, τις οποίες θεωρούσε αναγκαιότατες διότι σαν Υπουργός των Εξωτερικών έβλεπε πως τα όρια του νέου Κράτους θα περιελάμβαναν μόνο τις επαρχίες στις οποίες υπήρχε σημαντική επαναστατική δράση. Αποτέλεσμα της κίνησης αυτής ήταν η εκστρατεία του Φαβιέρου στη Χίο(6)  την οποία υποκινούσε ο Κοραής από το Παρίσι και επιτροπή των Χίων της Σύρου που είχε σχηματισθεί από τους Λουκά Ράλλη, Αμβρ. Σκαραμαγκά, Στεφ. Ζυγομαλά, και Γεώργ. Ψύχα, οι οποίοι προσφέρθηκαν να καταβάλουν και τα έξοδα της εκστρατείας σαν ύστατη προσπάθεια για να περιληφθεί και η Χίος εντός της ελεύθερης Ελλάδας, με κάθε θυσία.

            Οι Ναύαρχοι των τριών Δυνάμεων αντέδρασαν ζωηρά στο εγχείρημα της Χίου λέγοντας πως αυτό καταστρατηγεί την ανακωχή, αλλά η Κυβέρνηση κώφευσε επηρεαζόμενη προφανώς από τον Γλαράκη, ο οποίος παρά τις δυσκολίες που έβλεπε δεν έπαυσε ποτέ να ελπίζει στην λύτρωση της πατρίδας του. Τα γεγονότα δυστυχώς τον διέψευσαν.

Η δράση του Γλαράκη συνεχίσθηκε και επί Καποδίστρια, οπότε ανέλαβε και πάλι τα Υπουργεία Εξωτερικών και Ναυτικών. Στον Γλαράκη κατά την περίοδο εκείνη οφείλεται και το μέτρο της αποκατάστασης των πλοιάρχων του Αγώνα με την ένταξή τους στο ειδικό σώμα που συστήθηκε από τον Καποδίστρια τον Μάρτιο του 1831. Στην επιτροπή δε που ρύθμιζε τις αποζημιώσεις και τους μισθούς των ναυτικών, συμμετείχε και ο ίδιος μαζί με τον Ανδρ. Μιαούλη, Γεώργ. Ανδρούτσο, Κων. Κανάρη κλπ.

Το τελευταίο κείμενο της Καποδιστριακής περιόδου στο οποίο μνημονεύεται ο Γλαράκης είναι η έκθεση νεκροψίας του Κυβερνήτη μετά τον φόνο του, στην οποία οι ιατροί αναφέρουν ότι την διενήργησαν... “παρουσία του Προέδρου της Γερουσίας κ. Δημ. Τσαμαδού, του γερουσιαστού κόμητος Ανδρ. Μεταξά και των ανωτάτων λειτουργών του Κράτους κυρίων Νικολάου Σπηλιάδη και Γεωργ. Γλαράκη...”

Επί Όθωνα - επί πρωθυπουργίας του Ρούδχαρτ - ο Γλαράκης χρημάτισε το 1837 Υπουργός των Εσωτερικών και των Εκκλησιαστικών, επί Κωλέττη δε το 1847 ανέλαβε το Υπουργείο Εξωτερικών, τέλος δε στην κυβέρνηση του Ναύαρχου Κανάρη τον Ιανουάριο του 1849 ανέλαβε και πάλι το Υπουργείο Εσωτερικών.

Στην Α΄ Εθνοσυνέλευση που συνήλθε μετά την παραχώρηση του Συντάγματος από τον Όθωνα με την επανάσταση της 3ης Σεπτεμβρίου 1843, ο Γλαράκης παρακάθισε σαν πληρεξούσιος των Χίων, εργάσθηκε δε με ζήλο σαν μέλος της επιτροπής βουλευτών για την σύνταξη του σχεδίου του Συντάγματος, πολλά άρθρα του οποίου διατυπώθηκαν από τον ίδιο. Περί τα τέλη της ζωής του (1850-1855) διετέλεσε Γερουσιαστής και Πρόεδρος της Αρχαιολογικής Εταιρείας μέχρι του θανάτου του που συνέβη το 1855 σε ηλικία 66 ετών.

Γραπτές και προφορικές μαρτυρίες αναφέρουν πως ο Γλαράκης - ανεξαρτήτως των πολιτικών του καθηκόντων - ασκούσε πάντοτε την ιατρική (όχι κατ’ ανάγκη ως βιοποριστικό επάγγελμα) αλλ ως “θεράπων ιατρός” τόσον επισήμων ανδρών, όσον και απλών πολιτών που προσέτρεχαν στις υπηρεσίες του με σεβασμό και εμπιστοσύνη.

Αυτή υπήρξε εν ολίγοις η πολυσχιδής δράση του επίλεκτου αυτού Χίου, ο οποίος πρώτος μεταξύ των συμπατριωτών του κατέλαβε τις διαπρεπέστερες πολιτικές θέσεις στην ιεραρχία του νέου Ελληνικού Κράτους, τις οποίες τίμησε με ζήλο και αφοσίωση προς το καθήκον του, αντάξια του πατριωτισμού και της ευγένειας των Χίων ευπατρίδων.

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

(1) Έλληνας ιατρός και λόγιος από την Κωνσταντινούπολη, συνεργάτης του Υψηλάντη και του Τομπάζη, Χιακής καταγωγής.

(2) Βλ. Διον. Κόκκινου “Η Ελληνική Επανάστασις” τ. Ι΄σελ. 421.

(3) Βλ. Εγκυκλοπ. Λεξικό “Ήλιου” τ. Ε΄σελ. 531.

(4) Απαρτιζόταν από τους Γ. Μαυρομιχάλη, Ι. Μηλαϊτη, και Ι. Νάκου και κυβέρνησε την Χώρα μέχρι την άφιξη του Καποδίστρια.

(5) Οι υπουργοί λεγόταν τότε Γραμματείς της Επικράτειας.

(6) Βλ. σχετ. Ν. Σωτηράκη: “Η εκστρατεία του Φαβιέρου στη Χίο”.