ΗΠΑΤΟΚΥΤΤΑΡΙΚΟΣ ΚΑΡΚΙΝΟΣ 

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ, ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ, ΔΙΑΓΝΩΣΗ ΚΑΙ ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Δρ Κωνσταντίνος Ντάμπος

Γαστρεντερολόγος – Ηπατολόγος , Γ.Ν.Χίου "Σκυλίτσειο"

 

    Ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος είναι ο πέμπτος συχνότερος καρκίνος παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι κάθε χρόνο 560.000 νέοι ασθενείς προσβάλλονται από ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Οι πιθανότητες πλήρους ίασης είναι πολύ μικρές και ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος είναι η τρίτη συχνότερη αιτία θανάτου από καρκίνο παγκόσμια και περίπου 250.000 άνθρωποι πεθαίνουν κάθε χρόνο εξαιτίας αυτής της μορφής καρκίνου 1.

Είναι η πρώτη αιτία θανάτου από καρκίνο στην υποσαχάρια Αφρική και πολύ συχνός στην Κίνα και τη Νοτιοανατολική Ασία. Η επίπτωση σε αυτές τις περιοχές κυμαίνεται μεταξύ 35 και 50 ανά 100.000 πληθυσμού. Στην Ελλάδα και τη Βαλκανική χερσόνησο η επίπτωση κυμαίνεται μεταξύ 5 και 15 ανά 100.000 πληθυσμού και είναι η μεγαλύτερη της Ευρώπης. Οι άνδρες νοσούν περισσότερο από τις γυναίκες και η αναλογία ανδρών / γυναικών κυμαίνεται μεταξύ 8/1 στην Αφρική και 2/1 στις χώρες της Ευρώπης 2.  

 

ΑΙΤΙΟΛΟΓΙΑ

Αρκετοί πιθανοί αιτιολογικοί παράγοντες έχουν ενοχοποιηθεί για τη γένεση αυτού του τύπου καρκίνου. Οι κυριότεροι είναι η προϋπάρχουσα  κίρρωση, η λοίμωξη με τους ιούς της ηπατίτιδας Β και C, η περιβαλλοντική έκθεση σε αφλατοξίνες και η προϋπάρχουσα αιμοχρωμάτωση. Ας δούμε αυτούς τους παράγοντες αναλυτικά

 

Κίρρωση του ήπατος

Σε περισσότερους από 85% των ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο προϋπάρχει κίρρωση του ήπατος. Αυτή μπορεί να είναι μικρο- ή μακροοζώδης, μπορεί να είναι σε υποκλινικό στάδιο ή να έχει εκδηλωθεί κλινικά. Μπορεί να εμφανισθεί σε οποιαδήποτε χρόνια ηπατική νόσο που έχει επιπλακεί με κίρρωση. Είναι λιγότερο συχνή σε ασθενείς με υποκείμενη αυτοάνοση ηπατίτιδα, πρωτοπαθή χολική κίρρωση και ανεπάρκεια α1-αντιθρυψίνης ενώ είναι σπάνια σε ασθενείς με νόσο του Wilson. Οι ασθενείς με αλκοολική κίρρωση που διακόπτουν το αλκοόλ και οι ασθενείς με κίρρωση λόγω μη αλκοολικής στεατοηπατίτιδας που μειώνουν τη στεάτωση του ήπατος με απώλεια βάρους μειώνουν την πιθανότητα δημιουργίας ηπατοκυτταρικού καρκίνου 3.

 

Ηπατίτιδα Β

Υπάρχουν πολλές μελέτες που συνδέουν τη χρόνια λοίμωξη με τον ιό της Ηπατίτιδας Β με τον ηπατοκυτταρικό καρκίνο. Περιοχές της γης με υψηλό επιπολασμό της Ηπατίτιδας Β έχουν ταυτόχρονα και μεγάλη επίπτωση του ηπατοκυτταρικού καρκίνου 4. Είναι χαρακτηριστικό ότι η οξεία λοίμωξη (θετικό αντιγόνο core και θετικό αντιγόνο e ) ή η παλαιά λοίμωξη ( θετικό αντίσωμα στο αντιγόνο επιφανείας ) δεν αυξάνουν την πιθανότητα του ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Η κάθετη μετάδοση της λοίμωξης από τη μητέρα στο έμβρυο και η επακόλουθη πολύχρονη φορεία της νόσου αποτελούν προδιαθεσικούς παράγοντες ανάπτυξης καρκίνου 5.

Μελέτες έχουν δείξει ότι το DNA του ιού μπορεί να ενσωματωθεί στο γονιδίωμα των ηπατικών κυττάρων του ξενιστή και να επηρεάσει την εξέλιξη τους 6. Πρακτικά, οι φορείς του ιού της ηπατίτιδας Β είναι οι μοναδικοί που μπορούν να αναπτύξουν ηπατοκυτταρικό καρκίνο χωρίς να έχουν αναπτύξει κίρρωση, λόγω αυτής ακριβώς της ιδιότητας του ιού. Ωστόσο η πλειοψηφία των ασθενών με καρκίνο και ηπατίτιδα Β έχουν προηγούμενα αναπτύξει κίρρωση 7.

Η επιλοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας D δεν σχετίζεται με την ανάπτυξη ηπατοκυτταρικού καρκίνου 8.

 

Ηπατίτιδα C

Ο ιός αυτός που ανακαλύφθηκε το 1989 έχει ενοχοποιηθεί ως προδιαθεσικός παράγοντας για την γένεση ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Προκαλεί χρόνια φορεία στο 70-75% των ασθενών,  από τους οποίους ένα 8-10% θα αναπτύξουν κίρρωση και ηπατοκυτταρικό καρκίνο 30 με 40 χρόνια αργότερα 9,10. Ο μηχανισμός παραμένει άγνωστος αλλά η συντριπτική πλειοψηφία αναπτύσσουν χρόνια ηπατοπάθεια πριν την δημιουργία νεοπλασίας. Αυτό οδήγησε στην ανάπτυξη μιας θεωρίας που αναφέρει ότι ο ιός προκαλεί καρκίνο με έμμεσους μηχανισμούς, μέσω χρόνιας φλεγμονής των ηπατοκυττάρων 3. Η ταυτόχρονη λοίμωξη με τον ιό της Β και της C, καθώς και η ταυτόχρονη παρουσία αλκοολικής κίρρωσης και λοίμωξης με τον ιό της ηπατίτιδας C αυξάνει τον κίνδυνο πρόκλησης κακοήθους εξαλλαγής των ηπατοκυττάρων, ενισχύοντας τη θεωρία του δευτέρου χτυπήματος, ότι δηλαδή ο ιός δρα συνεργικά με άλλους παράγοντες στη διαδρομή της καρκινογένεσης 11.

 

Αιμοχρωμάτωση

Ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος είναι ιδιαίτερα συχνός σε ασθενείς με αιμοχρωμάτωση και υπολογίζεται ότι 30-45% αυτών των ασθενών, θα καταλήξουν λόγω ανάπτυξης ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Οι πιθανότητες μειώνονται, εάν γίνεται συστηματική αφαίμαξη και αποσιδήρωση από νεαρή ηλικία. Η αιμοχρωμάτωση είναι εξαιρετικά σπάνια στην Ελλάδα 12.

 

Αφλατοξίνη

Οι αφλατοξίνες είναι δηλητηριώδεις ουσίες που παράγονται από το μύκητα Aspergillus Flavus, που ευδοκιμεί σε ζεστά και υγρά σημεία όπου αποθηκεύονται

ρύζι, δημητριακά και φιστίκια. Επιδημιολογικά υπαρχει συσχέτιση μεταξύ της βρώσης αφλατοξινών και της επίπτωσης του ηπατοκυτταρικού καρκίνου.Τα σύγχρονα δεδομένα όμως ενοχοποιούν τις αφλατοξίνες μόνο σε συνεργικό ρόλο στη δημιουργία της νόσου 13.

 

ΙΣΤΟΛΟΓΙΑ

Μακροσκοπικά χαρακτηριστικά

Ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος εμφανίζεται πολύ συχνότερα στο δεξιό λοβό του ήπατος είτε ως μονήρης μάζα είτε ως πολλαπλά μικρά οζίδια. Συνήθως ο καρκινικός ιστός είναι λευκωπός, αλλά μπορεί να υπάρχουν περιοχές νέκρωσης, αιμορραγίας ή βαμμένες με χολοχρωστικές. Ο καρκίνος συχνά διηθεί φλεβικά πλέγματα και μπορεί να έχουμε απόφραξη της πυλαίας ή των ηπατικών φλεβών.

 

Μικροσκοπικά χαρακτηριστικά

Εχει δοκιδώδη δομή με παχείες κυτταρικές πλάκες και τα κύτταρα είναι καλά διαφοροποιημένα έτσι ώστε η αναγνώριση τους να είναι εύκολη. Κάποια κύτταρα έχουν επιθηλιοειδείς χαρακτήρες είτε είναι αδιαφοροποίητα. Τα καρκινικά κύτταρα μπορεί να διατηρούν τη δυνατότητα να εκκρίνουν χολή. Ανοσοϊστοχημικές τεχνικές δείχνουν την παρουσία αλφα-εμβρυικής σφαιρίνης και λευκωματίνης στην επιφάνεια των κυττάρων 14. Το ηπατοκυτταρικό καρκίνωμα είναι αγγειοβριθές και διηθεί τα γειτονικά τριχοειδή και φλεβίδια. Μερικές φορές ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος είναι πολυκεντρικός.

 

Μεταστάσεις.

Ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος στα τελικά στάδια μεθίσταται σε πολλά όργανα, συχνότερα στους πνεύμονες  (55%) και τους λεμφαδένες (30%). Μεταστάσεις στο διάφραγμα κατά συνέχεια ιστού καθώς και στο περιτόναιο είναι σπανιότερες. Διηθεί πολύ συχνά την πυλαία και τις ηπατικές φλέβες, με πιθανό επακόλουθο πυλαία υπέρταση ή σύνδρομο Budd- Chiari. Έχουν αναφερθεί μεταστάσεις στο δεξιό καρδιακό κόλπο 15.

 

ΚΛΙΝΙΚΗ ΕΙΚΟΝΑ

Συμπτωματολογία

Οι περισσότεροι ασθενείς εμφανίζουν αδυναμία και καταβολή, προοδευτικά επιδεινούμενες, και συμπτώματα από την κοιλιακή χώρα. Κοιλιακός πόνος είναι παρών σε ποσοστό 70% και επικεντρώνεται στο επιγάστριο και το δεξιό υποχόνδριο. Είναι πιθανό να είναι γενικευμένος και να αντανακλά στην πλάτη ή στους ώμους. Πολύ συχνή είναι η απώλεια βάρους. Ανορεξία, ναυτία και έμετοι παρουσιάζονται σε ποσοστό 20-30%. Σπάνια μπορεί να έχουμε διαρροϊκό σύνδρομο 3.

 

Σημειολογία

Η φυσική εξέταση αναδεικνύει ηπατομεγαλία σε ποσοστό 95% των ασθενών, ενώ ασκίτης και κλινικά σημεία κίρρωσης εμφανίζονται σε ποσοστό >50%. Ίκτερος είναι εμφανής στο 30-40% των ασθενών. Το ήπαρ είναι σκληρό στην ψηλάφηση, με λοβωτή παρυφή και πιθανά ψηλαφάται μάζα στο εσωτερικό του. Σπληνομεγαλία, δεκαδική πυρετική κίνηση καθώς και επιπρόσθετοι ήχοι στην ακρόαση είναι δυνατόν να υπάρχουν. Συνήθως οι ασθενείς προσέρχονται με πολλαπλή σημειολογία. Νεοφανής ηπατομεγαλία, επιδεινούμενος ασκίτης και επιδεινούμενη εγκεφαλοπάθεια σε γνωστό κιρρωτικό πρέπει να θέτουν την υποψία ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Μερικές φορές οι ασθενείς προσέρχονται με αιμορραγία ανώτερου πεπτικού, που οφείλεται σε ρήξη κιρσών οισοφάγου, οι οποίοι είναι αποτέλεσμα θρόμβου της πυλαίας φλέβας, ή με σύνδρομο  BuddChiari λόγω θρόμβωσης των ηπατικών φλεβών ή της κάτω κοίλης φλέβας. Επίσης είναι δυνατόν να προσέλθει ο ασθενής με αποφρακτικό ίκτερο, λόγω απόφραξης των χοληφόρων από την καρκινική μάζα.

Συστηματικές εκδηλώσεις

 Οι συστηματικές εκδηλώσεις , γνωστές και ως παρανεοπλασματικά φαινόμενα, εμφανίζονται στο 5-10% των ασθενών με ηπατοκυτταρικό καρκίνο.

Η πιο συχνή είναι η υπογλυκαιμία, που μπορεί να εμφανιστεί στο ένα τρίτο των ασθενών. Αυτή μπορεί να συμβεί με  δύο διαφορετικούς μηχανισμούς. Πιο συχνά τα νεοπλασματικά κύτταρα είναι αδιαφοροποίητα και περιέχουν λίγο γλυκογόνο. Η υπογλυκαιμία εμφανίζεται στα τελικά στάδια της νόσου σε ασθενείς με ανορεξία, καταβολή και απώλεια βάρους. Τότε το ήπαρ δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του νεοπλάσματος σε γλυκόζη. Η θεραπεία είναι η συστηματική, χορήγηση γλυκόζης καθημερινά.

Ο δεύτερος τύπος υπογλυκαιμίας εμφανίζεται σε νεοπλάσματα με καλά διαφοροποιημένα κύτταρα που περιέχουν φυσιολογικές ποσότητες γλυκογόνου, αλλά έχουν ανεπάρκειες σε ένζυμα  του μεταβολισμού της γλυκόζης στα ηπατοκύτταρα. Αυτό οδηγεί σε αδυναμία αποδέσμευσης γλυκόζης. Αυτός ο τύπος υπογλυκαιμίας είναι πολύ δύσκολο να αναταχθεί 3. 

Αρκετά συχνή είναι η πολυερυθραιμία. Αποδίδεται στην παραγωγή από τα νεοπλασματικά κύτταρα είτε ερυθροποιητίνης, είτε μιας πρόδρομης σφαιρίνης. Η μάζα των ερυθροκυττάρων που παράγονται από το μυελό αυξάνεται χωρίς παράλληλη αύξηση των λευκοκυττάρων ή των αιμοπεταλίων. Λόγω των συχνών αιμορραγιών από το πεπτικό, η πολυερυθραιμία μπορεί να μην είναι εμφανής 16.

Η υπερασβεστιαιμία είναι λιγότερο συνήθης. Οφείλεται στην παραγωγή παραθορμόνης από τα νεοπλασματικά κύτταρα και συνδυάζεται με υποφωσφαταιμία17.

 

ΔΙΑΓΝΩΣΗ

Όπως προείπαμε οι περισσότεροι ασθενείς είναι γνωστοί κιρρωτικοί και προσέρχονται με κοιλιακό πόνο, ηπατομεγαλία, ασκίτη και απώλεια βάρους. Σε αυτούς τους ασθενείς η τυχόν αυξημένη αλφα-εμβρυική σφαιρίνη πρακτικά θέτει τη διάγνωση του ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Διαταραχές βιοχημικών εξετάσεων που μπορεί να βοηθήσουν είναι η αύξηση της αλκαλικής φωσφατάσης και της γ-GT, καθώς και η αύξηση της χολερυθρίνης αίματος. Η αύξηση της τιμής της άλφα-εμβρυικής σφαιρίνης >250ng/ml είναι διαγνωστική, καθώς και η προοδευτική αύξηση τιμών μέσα σε ένα εξάμηνο. Αιματηρό ασκιτικό υγρό με αυξημένο περιεχόμενο σε λευκώματα, μπορεί να βοηθήσει στην διάγνωση. Αντίθετα ,η κυτταρολογική εξέταση του ασκιτικού υγρού σπάνια είναι διαγνωστική

 Η ύπαρξη όζων στο ηπατικό παρέγχυμα στην υπερηχοτομογραφία  επιβεβαιώνει τη διάγνωση. Οι περισσότεροι όζοι με διάμετρο >1cm ανιχνεύονται στους υπερήχους. Εάν ο υπέρηχος δεν είναι διαγνωστικός, τότε η αξονική και η μαγνητική τομογραφία μπορεί να βοηθήσουν. Η αξονική τομογραφία με σκιαστικό αντίθεσης θα βοηθήσει στον καθορισμό των ορίων του όζου. Η μαγνητική τομογραφία μπορεί να αναδείξει συμμετοχή των αγγείων και ειδικά της πυλαίας φλέβας.

Ιστολογική επιβεβαίωση μπορούμε να έχουμε με βιοψία ήπατος, κατευθυνόμενη με υπερήχους ή αξονική τομογραφία. Η βιοψία ήπατος δεν είναι πάντα αναγκαία και αντενδείκνυται σε ασθενείς που θα υποβληθούν σε χειρουργική επέμβαση με σκοπό την πλήρη ίαση επειδή υπάρχει φόβος διασποράς της νεοπλασίας από τη βελόνα της βιοψίας. Οι ασθενείς αυτοί πρέπει να υποβληθούν σε αξονική τομογραφία θώρακα και κοιλιάς, καθώς και σπινθηρογράφημα οστών, για τον αποκλεισμό μεταστατικής νόσου. Η λαπαροσκόπηση σε συνδυασμό με λαπαροσκοπικό υπέρηχο μπορεί να βοηθήσει στη διάγνωση μικρών νεοπλασματικών οζιδίων <2cm  σε διάμετρο.

 

ΘΕΡΑΠΕΙΑ

Μεταμόσχευση ήπατος

Η μεταμόσχευση ήπατος θεωρείται η θεραπεία εκλογής στα αρχικά στάδια  ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Σε ασθενείς με ένα νεοπλασματικό όζο με διάμετρο <5cm ή με τρεις ή λιγότερους όζους που όλοι έχουν διάμετρο<3cm, η μεταμόσχευση ήπατος προσφέρει επιβίωση 85% στην πενταετία από την επέμβαση και από αυτούς το 95% έχουν πλήρη ίαση 18,19. Υπάρχουν ενδείξεις ότι και σε ασθενείς με μεγαλύτερους όζους (έως 7cm) η μεταμόσχευση προσφέρει πλήρη ίαση σε ικανοποιητικό ποσοστό 20. Το μεγάλο πρόβλημα με αυτήν την επιλογή είναι η έλλειψη μοσχευμάτων παγκόσμια που αναγκάζει τους λήπτες να περιμένουν για μόσχευμα επί μακρόν. Αυτό μπορεί να επιφέρει αύξηση της ενδοηπατικής νεοπλασματικής μάζας ή εμφάνιση μεταστάσεων, οπότε αυτόματα ο ασθενής αποκλείεται από τη λίστα αναμονής για μεταμόσχευση. Στην Ελλάδα πρακτικά δεν γίνονται μεταμοσχεύσεις ήπατος λόγω ηπατοκυτταρικού καρκίνου.

Χειρουργική εκτομή

Αφορά σε εκτομή τμημάτων ή λοβού του ήπατος που έχουν διηθηθεί από νεοπλασία. Τα περισσότερα χειρουργικά κέντρα χειρουργούν ασθενείς, χωρίς κίρρωση ή στα πρώτα στάδια της κίρρωσης, χωρίς πυλαία υπέρταση, με φυσιολογική χολερυθρίνη, γιατί αυτοί οι ασθενείς έχουν τη μικρότερη πιθανότητα ηπατικής ανεπάρκειας μετεγχειρητικά. Την καλύτερη έκβαση (50% πιθανότητα ίασης) έχουν οι ασθενείς με ένα μικρό όζο που δεν έχει διηθήσει αγγεία 21. Η έκβαση δεν είναι καλύτερη από την έκβαση άλλων τοπικών θεραπειών.

Χημειοεμβολισμός κλάδων της ηπατικής αρτηρίας

Η τεχνική αυτή χρησιμοποιεί την αγγειογραφία, για να εμβολίσει εκλεκτικά την αρτηριακή παροχή στον όγκο. Κυτταροτοξικά φάρμακα, όπως η δοξορουβικίνη ή η σισπλατίνη αναμειγνύονται με λιπιοδόλη.  Σχηματίζεται ένα εναιώρημα και αυτό ενίεται στην αρτηρία που τροφοδοτεί τον όγκο, μέσω της κοινής μηριαίας αρτηρίας. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα ισχαιμία του όγκου αλλά και επίδραση της χημειοθεραπευτικής ουσίας πάνω στα νεοπλασματικά κύτταρα. Ο όγκος αιματώνεται κατά 90% από την ηπατική αρτηρία, ενώ το υπόλοιπο ήπαρ αιματώνεται κατά 80% από την πυλαία φλέβα. Η χημειοθεραπευτική ουσία παραμένει μαζί με το σκιαστικό επί μακρόν στην περιοχή της νεοπλασίας, αποδεσμεύεται αργά και επιφέρει νέκρωση της περιοχής.

Οι κίνδυνοι του χημειοεμβολισμού είναι αλλεργική αντίδραση στο σκιαστικό, νεφρίτιδα , αιμορραγία ή ψευδοανεύρυσμα της πύλης εισόδου. Οι ασθενείς παρουσιάζουν πυρετό και πόνο στο δεξιό υποχόνδριο και συνήθως παραμένουν στο νοσοκομείο για είκοσι τέσσερις ώρες . Αντενδείκνυται σε ασθενείς με προχωρημένη κίρρωση του ήπατος. Παρουσιάζει θνητότητα γύρω στο 4% λόγω διάσχισης της ηπατικής αρτηρίας, ίσχαιμου χολοκυστίτιδας και ηπατικού αποστήματος 22.

Οι ασθενείς μετά από χημειοεμβολισμό παρουσιάζουν πενταετή επιβίωση περίπου 50% και αυτό το ποσοστό αυξάνεται, εάν η διάμετρος του όγκου είναι μικρότερη από 3cm 23.

Διαδερμική έγχυση αιθανόλης

Είναι σχετικά απλή και φθηνή τεχνική που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε ασθενείς στα τελικά στάδια της κίρρωσης. Χρησιμοποιείται στείρα απόλυτη αιθυλική αλκοόλη, που εγχύεται αργά στο νεοπλασματικό όζο με τη βοήθεια υπερηχοτομογραφίας. Γίνονται 3-4 συνεδρίες μέσα σε μία εβδομάδα. Την έγχυση ακολουθεί καταστροφή της νεοπλασίας με συνδυασμό κυτταρικής αφυδάτωσης, τήξης και νέκρωσης του ιστού και αγγειακής θρόμβωσης. Επαναλαμβανόμενες εγχύσεις μπορεί να γίνουν σε περίπτωση τοπικής υποτροπής. Τα αποτελέσματα είναι τα ίδια με αυτά των ασθενών που υποβλήθηκαν σε χημειοεμβολισμό 24.

Εξαίρεση του όγκου με ραδιοκύματα

Η τεχνική αυτή, που εμφανίστηκε τα τελευταία χρόνια, χρησιμοποιεί θερμική ενέργεια για την καταστροφή του όγκου. Αυτή εκλύεται από πηγή εναλλασσόμενου ρεύματος στα 1200kHz. Η τεχνική χρησιμοποιεί ηλεκτρόδια-βελόνες που εισέρχονται διαδερμικά και με τη βοήθεια υπερηχοτομογράφου κατευθύνονται στη περιοχή του όγκου. Ο στόχος είναι η εξαίρεση του όγκου. Για όζους >5cm απαιτούνται δύο συνεδρίες. Δεν ενδείκνυται για όζους που βρίσκονται παραπλεύρως μεγάλων αγγείων. Τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής είναι ενθαρρυντικά και η πενταετής επιβίωση αγγίζει το 45% 25.

ΠΡΟΛΗΨΗ

Η χρόνια λοίμωξη με τον ιό της ηπατίτιδας Β αποτελεί παγκόσμια τον κύριο προδιαθεσικό παράγοντα για την ανάπτυξη ηπατοκυτταρικού καρκίνου. Ο οικουμενικός εμβολιασμός ενάντια στην ηπατίτιδα Β σύμφωνα με τις διακηρύξεις του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας θα μειώσει σαφώς την επίπτωση της νόσου. Οι υπάρχουσες θεραπείες για την Ηπατίτιδα Β δεν μειώνουν την πιθανότητα ανάπτυξης ηπατοκυτταρικού καρκίνου, καθώς δεν μειώνουν ουσιαστικά τη χρόνια φορεία.

Επίσης πολλές μελέτες συμφωνούν ότι η θεραπεία με ιντερφερόνη της ηπατίτιδας C μειώνει τις πιθανότητες προσβολής από ηπατοκυτταρικό καρκίνο, ακόμη και στις περιπτώσεις που δεν επιτυγχάνεται πλήρης ίαση 26.

 

ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ

Επειδή η έγκαιρη διάγνωση του ηπατοκυτταρικού καρκίνου αυξάνει δραματικά τις πιθανότητες πλήρους ίασης, οι κιρρωτικοί ασθενείς θα πρέπει να παρακολουθούνται με μέτρηση αλφα-εμβρυικής σφαιρίνης και υπερηχοτομογραφικό έλεγχο ήπατος ανά τρίμηνο. Σε μελέτες που έγιναν 45% των διαγνωσθέντων όγκων ήταν υποκλινικοί και το ποσοστό της πενταετούς επιβίωσης ήταν δεκαπλάσιο από των ασθενών που δεν παρακολουθούνταν 27,28.

 

Συμπερασματικά ο ηπατοκυτταρικός καρκίνος, όπως και οι περισσότερες μορφές καρκίνου, μπορεί να είναι ιάσιμος, εάν ανακαλυφθεί στα αρχικά στάδια. Η μεταμόσχευση ήπατος προσφέρει την καλύτερη λύση σε αυτούς τους ασθενείς και οι προσπάθειες μας πρέπει να επικεντρωθούν στην αύξηση του αριθμού των πτωματικών δοτών για μεταμόσχευση ήπατος αλλά και άλλων οργάνων.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1.        Ferlay J, Bray F, Pisani P, et al. GLOBOCAN 2000: cancer incidence, mortality and prevalence worldwide, version 1.0 (ed 1.0). Lyon IARCP Press 2001

2.        Roberts LR, Gores GJ. Hepatocellular carcinoma. In: Textbook of Gastroenterology, Yamada T, Alpers DH, Kaplowitz N, Laine L, Owyang C, Powell DW (eds), pp 2491-2512 Philadelphia: Lipincott Williams and Wilkins, 2003

3.        Rosen CB, Nagorney DM. Hepatic tumours and nodules. In: Diseases of the Gastrointestinal tract and Liver, Shearman DJC, Finlayson NDC, Camilleri M, Carter DC (eds) pp 1115-1136 Edinburgh; Churchill Livingstone 1997

4.        Arthur MJP, Hall AJ, Wright R. Hepatitis B, hepatocellular carcinoma and strategies for prevention Lancer 1984:1;607-610

5.        Liebermann HM, Schafritz  DA. Persistent Hepatitis B virus infection and hepatocellular carcinoma. In: Progress in liver diseases, Popper H, Schaffner F (eds) Vol 8, pp 395-415, New York, Grune and Stratton, 1986

6.        Shafritz DA, Shouval D, Sherman HI et al. Integration of the hepatitis B virus DNA into the genome of liver cells in chronic liver disease and hepatocellular carcinoma. Studies in percutaneous liver biopsies and post mortem specimens NEJM 1981: 305:1067-1073

7.        Chu CM. Natural history of chronic hepatitis B virus infection in adults with emphasis on the occurrence of cirrhosis and hepatocellular carcinoma. J Gastroenterol Hepatol 2000;15:Suppl E 25-38

8.        Nicholson KG . Hepatitis delta infections BMJ 1985;290:1370-1371

9.        Colombo M, Kuo G, Choo QL et al. Prevalence of antibodies to hepatitis C virus in Italian patients with hepatocellular carcinoma. Lancet 1989;2:1006-1008

10.     Liang TJ, Jeffers LJ, Reddy KR et al. Viral pathogenesis of hepatocellular carcinoma in the United States. Hepatology 1993;18:1326-1333

11.     De Maria N, Colantoni  A, Friedlander L et al. The impact of previous HBV infection on the course of chronic hepatitis C. Am J Gastroenterol 2000;95:3529-3534

12.     Niederau C, Fischer R, Sonnenberg A et al. Survival and causes of death in cirrhotic and in noncirrhotic patients with primary hemochromatosis . NEJM 1985;313:1256-1262

13.     Jackson PE, Groopman JD. Aflatoxin and liver cancer Baillieres Best Pract Res Clin Gastroenterol 1999;13:545-561

14.     Kojiro M, Kawano Y, Isomura T, et al. Distribution of albumin- and/or α-fetoprotein-positive cells in hepatocellular carcinoma. Lab Invest 1981;44:221-226

15.     Kojiro M, Nakahara H, Sugihara S, et al. Hepatocellular carcinoma with intra-atrial tumor growth. A clinicopathologic study of 18 autopsy cases. Archives Path Lab Med 1984;108:989-992

16.     Cochrane M, Willaims R. Humoral effects of hepatocellular carcinoma. In: Hepatocellular carcinoma, Okuda K, Peters RL (eds) pp 333-352 New York, Wiley 1976.

17.     Oldenburg WA, van Heerden JA, Sizemore GW, et al. Hypercalcemia and primary hepatic tumors. Arch Surg 1982;117:1363-1366

18.     Bismuth H, Cliché L. Comparison of hepatic resection and transplantation in the treatment of liver cancer. Semin Surg Oncol 1993;9:341-356

19.     Mazzaferro V, Regalia E, Doci R, et al. Liver transplantation for the treatment of small hepatocellular carcinoma in patients with cirrhosis.  NEJM 1996;334:693-702

20.     Yao FY, Ferrell L, Bass NM, et al. Liver transplantation for hepatocellular carcinoma: Expansion of the tumor size limits does not adversely impact survival.  Hepatology 2001;33:1394-1400

21.     Vauthey JN, Klimstra D, Franceschi D, et al. Factors affecting long-term outcome afetr hepatic resection for hepatocellular carcinoma. Am J Surg 1995;169:28-35

22.     Berger DH, Carrasco CH, Hohn DC, et al. Hepatic artery chemoembolization or embolization for primary and metastatic lever tumors: post-treatment management and complications. J Surg Oncol 1995;60:116-125

23.     Takayasu K, Suzuki M, Uesaka K, et al. Hepatic artery embolization for inoperable hepatocellular carcinoma: prognosis and risk factors. Cancer Chemother Pharmacol 1989;23:S123-138

24.     Livraghi T, Giorgio A, Marin G, et al. Hepatocellular carcinoma and cirrhosis  in 746 patients : long-term results of percutaneous ethanol injection. Radiology 1995;197:101-114

25.     Livraghi T, Goldberg SN, Lazzaroni S, et al. Small hepatocellular carcinoma : treatment with radio-frequency ablation versus ethanol injection. Radiology 1999;210: 655-669

26.     Mazella G, Accogli E, Sottili I, et al. Alpha interferon treatment may prevent hepatocellular carcinoma in HCV related cirrhosis. J Hepatol 1996;24:141-147

27.     Liaw YF, Tai DI, Chu CM, et al. Early detection of patients with hepatocellular carcinoma in patients with chronic type B hepatitis. A prospective study. Gastroenterology 1986;90-263-267

28.     Tang ZY, Ying YY, Gu TJ. Hepatocellular carcinoma: changing concepts in recent years. In: Progress in liver diseases, Popper H, Schaffner F (eds) Vol 7 pp 637-647 New York, Grune and Stratton 1982