H ΛAΠAPOΣKOΠIKH XEIPOYPΓIKH KAI H EMΠEIPIA MAΣ ΣTO «ΣKYΛITΣEIO» Γ. N. XIOY

Γεώργιος Αμύγδαλος

ΔΡ. Διευθυντής Χειρουργικής Κλινικής Νοσ/μείου Χίου

 

 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

Η Λαπαροσκοπική Χειρουργική είναι μία επαναστατική στροφή της Γενικής Χειρουργικής, που καθιερώθηκε, με την αποφασιστική συμβολή της τεχνολογίας την τελευταία δεκαπενταετία, γιατί παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα (ελάττωση μετεγχειρητικού πόνου, ελαχιστοποίηση χρόνου νοσηλείας, υπέρτερο αισθητικό αποτέλεσμα κ.ά.) και αντιμετωπίσιμα μειονεκτήματα. Η συνηθέστερη επέμβαση της Λαπαροσκοπικής Χειρουργικής είναι η χολοκυστεκτομή και ακολουθούν επεμβάσεις στον οισοφάγο, στόμαχο, έντερο (παχύ και λεπτό), χοληφόρα, νεφρό κ.ά. Η τεχνολογική πρόοδος και η εκπαίδευση των νέων χειρουργών συνεχώς διευρύνει το πεδίο εφαρμογής της.

Στη Χειρουργική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Χίου τα τελευταία πέντε χρόνια εκτελέσαμε 230 λαπαροσκοπικές χολοκυστεκτομές με πολύ ικανοποιητικά αποτελέσματα. Σε 22 ασθενείς (ποσοστό 9,5%) έγινε μετατροπή σε ανοικτή επέμβαση λόγω της βαρύτητας της παθήσεως, ύπαρξης άλλων παθολογικών καταστάσεων, προκληθείσας αιμορραγίας και βλάβης των λαπαροσκοπικών εργαλείων. Το ποσοστό μετατροπής σε ανοικτή μέθοδο και ο χρόνος νοσηλείας (τρεις ημέρες), ήταν μέσα στα όρια της ελληνικής και διεθνούς βιβλιογραφίας.

Λέξεις-κλειδιά: Λαπαροσκοπική Χειρουργική, λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή, χολολιθίαση, μετατροπή σε ανοικτή χολοκυστεκτομή

 

ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ

Η Χειρουργική Μικρών Τομών ή πιο γνωστή σαν λαπαροσκοπική χειρουργική είναι μια επαναστατική στροφή της Γενικής Χειρουργικής που σημάδεψε το τέλος του προηγούμενου αιώνα και υπόσχεται πολλά για το μέλλον, άμεσο και απώτερο.

Οι απαρχές της μπορούν να τοποθετηθούν χρονικά στις αρχές του 20ου αιώνα με την πρώτη πειραματική λαπαροσκόπηση το 1901 από τον Κelling, Γερμανό χειρουργό που πέτυχε να εξετάσει την περιτοναϊκή κοιλότητα σκύλου με τη βοήθεια κυστεοσκοπίου.

Λαπαροσκοπήσεις σε ανθρώπους πραγματοποίησε πρώτος το 1910 ο Σουηδός Jacobaeus σε ασθενείς με ασκίτη, παρουσιάζοντας ένα χρόνο αργότερα 115 περιστατικά. Ακολούθησαν το 1922 ο Korbsch, το 1923 ο Κeeling και το 1929 ο Steiner. Το 1929 ο ηπατολόγος Kalk υπεστήριξε πρώτος την τεχνική του διπλού τροκάρ ανοίγοντας το δρόμο για τη διαγνωστική και θεραπευτική λαπαροσκόπηση (μονογραφία του το 1951 περιελάμβανε περισσότερα από 2000 περιστατικά). Ο Fervers το 1935 χρησιμοποίησε για πρώτη φορά την εμφύσηση διοξειδίου του άνθρακα (CO2) στην περιτοναϊκή κοιλότητα (50 ασθενείς) και ο Veress εφεύρε τη μέχρι σήμερα χρησιμοποιούμενη βελόνα για την ασφαλή δημιουργία πνευμοπεριτοναίου.

Σημαντικό εμπόδιο στην καθιέρωση και την εξέλιξη της νέας μεθόδου απετέλεσε ο φωτισμός και τα προκαλούμενα εξ αυτού θερμικά εγκαύματα. Σταθμός ορόσημο, για την αλματώδη πρόοδο και την πολύπλευρη εφαρμογή της υπήρξε η εισαγωγή της χρήσης οπτικών ινών και ψυχρού φωτισμού από τον Hopkins τη δεκαετία του 1950.

Μορφή στη δεκαετία του 1960 για τη λαπαροσκοπική χειρουργική ήταν ο χειρουργός Kurt Semm που επινόησε και κατασκεύασε μεγάλο αριθμό λαπαροσκοπικών εργαλείων όπως την αυτόματη συσκευή παροχής αερίου, τη συσκευή πλύσης - αναρρόφησης κ.ά.

Μετά το 1970 ευάριθμοι χειρουργοί και κυρίως γυναικολόγοι χρησιμοποίησαν δειλά την λαπαροσκόπηση για διάγνωση παθήσεων της πυέλου.

Έτσι είχαν τα πράγματα, όταν το 1985 συντελείται το τεχνολογικό επίτευγμα της χρήσης της μικρής φωτογραφικής μηχανής λήψης (mini-camera) και καταγραφής της εικόνας (video-camera - ήταν το γεγονός που απελευθέρωσε τον χειρουργό δίνοντάς του τη δυνατότητα εκπαίδευσης με τη μεταφορά του χειρουργικού πεδίου σε οθόνη προβολής (monitor).

Το 1987 στη Lyons, ο Phillipe Mouret επιχειρεί την πρώτη λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή με απόλυτη επιτυχία, κατά τη διάρκεια γυναικολογικής επέμβασης. Ακολουθούν το επόμενο έτος οι Γάλλοι F. Dubois και J. Perissat, οι Αμερικανοί E. Reddick, D. Olsen και G. Berci και ο Άγγλος A. Cuschieri. Η μέθοδος καθιερώνεται ταχύτατα παρά το σκεπτικισμό και τις αναμενόμενες ως ένα βαθμό αντιδράσεις στους χειρουργικούς κύκλους. Είναι κατανοητό γιατί τότε η πλειονότητα των χειρουργών αντιμετώπισε με δυσπιστία τη νέα μέθοδο και τη συνεπακόλουθη ανάγκη χρήσης νέων, πολυδάπανων εργαλείων για την εκτέλεση επεμβάσεων που εκτελούνταν παραδοσιακά χωρίς προβλήματα. Η έλλειψη εξοικείωσης με τη νέα τεχνολογία, η μη επαρκής πληροφόρηση και η εισβολή της σε ένα χώρο μάλλον συντηρητικό δικαιολογεί ίσως τις πρώτες αντιδράσεις.

Το 1992 μετά από πολυκεντρικές μελέτες που κατέδειξαν την υπεροχή της έναντι της ανοικτής μεθόδου, έρχεται η αναγνώριση της λαπαροσκοπικής χειρουργικής από τον Εθνικό Οργανισμό Υγείας των ΗΠΑ (NIH) σαν επέμβαση εκλογής για την αφαίρεση της χοληδόχου κύστεως. Στα χρόνια που ακολούθησαν η λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή προβλήθηκε από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, το κοινό την αποδέχτηκε γιατί ικανοποιούσε την ανάγκη του για λιγότερο πόνο, λιγότερες μέρες νοσηλείας, καλύτερο αισθητικό αποτέλεσμα και έγινε ο μοχλός πίεσης στους χειρουργούς για την καθιέρωσή της.

 

ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΙΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ

Από την αρχή ακόμα της εφαρμογής της νέας μεθόδου έγιναν αντιληπτά τα πολλά και σημαντικά πλεονεκτήματά της. Τα κυριότερα είναι η θεαματική ελάττωση του μετεγχειρητικού πόνου χωρίς την ευρεία χρήση αναλγητικών, η ελαχιστοποίηση του χρόνου μετεγχειρητικής νοσηλείας (από 1 έως 3 ημέρες), το καταφανώς υπέρτερο αισθητικό αποτέλεσμα, η ταχεία επανένταξη του ατόμου στο κοινωνικό και εργασιακό του περιβάλλον και τέλος η μείωση του κόστους νοσηλείας παρά την αυξημένη δαπάνη που απαιτεί η φύση της επέμβασης. Είναι εύκολα αντιληπτή και η ευεργετική επίπτωση των δυο τελευταίων στην εθνική οικονομία γενικότερα.

Συνολικά όλα τα παραπάνω πλεονεκτήματα αλλά και άλλα, όπως η ελάττωση του εγχειρητικού stress και του κινδύνου ανάπτυξης μετεγχειρητικών κηλών, η ασφάλεια της μεθόδου κι το εύρος των ενδείξεων που συνεχώς μεγαλώνει, ενισχύουν την αξία της και δημιουργούν βάσιμες προσδοκίες για την καθιέρωση της λαπαροσκοπικής χειρουργικής στην πλειονότητα των χειρουργικών επεμβάσεων στο άμεσο μέλλον.

Όμως όπως σε κάθε ανθρώπινη επινόηση και δραστηριότητα, έτσι κι εδώ υπάρχουν μειονεκτήματα που με το χρόνο αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά μέσα από την εξέλιξη της τεχνολογίας και την πρόσκτηση εμπειρίας. Τα δύο βασικότερα από αυτά σε σχέση με την ανοικτή μέθοδο ήταν και είναι η αδυναμία αξιοποίησης της αίσθησης της αφής και το χειρουργικό πεδίο των δύο διαστάσεων. Με τα δύο αυτά μειονεκτήματα σχετίζεται και η πλειονότητα των όποιων επιπλοκών της λαπαροσκοπικής χειρουργικής όπως π.χ. οι κακώσεις του χοληδόχου πόρου κ.ά. Προβλήματα που έχουν αναφερθεί όπως το οπισθοπερτοναϊκό εμφύσημα, ο ερεθισμός του φρενικού νεύρου από το διοξείδιο του άνθρακα, η ελάττωση της επιστροφής αίματος στην καρδιά, η εμβολή με διοξείδιο του άνθρακα, το υποδόριο εμφύσημα κ.ά., αντιμετωπίζονται κατάλληλα και σήμερα είναι εξαιρετικά σπάνιο να συμβούν.

 

ΕΞΟΠΛΙΣΜΟΣ

Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι η επανάσταση αυτή στη γενική χειρουργική στηρίχθηκε στα επιτεύγματα της σύγχρονης τεχνολογίας. Σ’ αυτήν οφείλεται κύρια η επιτυχής αντιμετώπιση όσων προβλημάτων παρουσιάσθηκαν και σ’ αυτήν στηρίζεται η προσδοκία επέκτασης της νέας μεθόδου σε χειρουργικά πεδία που ακόμη μονοπωλεί η κλασική χειρουργική.

Είναι πράγματι μεγάλος ο αριθμός των πολύπλοκων και πολυδάπανων εργαλείων που υπάρχουν στη φαρέτρα του λαπαροσκόπου χειρουργού. Πρόκειται για εξοπλισμό υψηλής τεχνολογίας που καθημερινά εξελίσσεται και με τον οποίο εξασφαλίζουμε εικόνα υψηλής ευκρίνειας, μεγέθυνση των ανατομικών στοιχείων, ακρίβεια τομών, αποφυγή τρώσεως αγγείων και νεύρων, απολινώσεις, εκτομές και αφαίρεση ιστών χωρίς διασπορά κυττάρων στο σώμα κ.ά. Μια αδρή εικόνα αυτού του εξοπλισμού παρουσιάζεται στον πίνακα 1.

 

ΤΟ ΠΑΡΟΝ ΚΑΙ ΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΤΗΣ ΛΑΠΑΡΟΣΚΟΠΙΚΗΣ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗΣ

Ο υπέρμετρος ενθουσιασμός που επεκράτησε στην αρχή της εφαρμογής της λαπαροσκοπικής χειρουργικής (τέλη της δεκαετίας του ’80 - αρχές της δεκαετίας του ’90), ώθησε αρκετούς τότε υπέρμαχούς της να προβλέψουν την πλήρη επικράτησή της μέχρι τις αρχές της νέας χιλιετίας. Τα πράγματα εξελίχθηκαν κάπου ανάμεσα στις υπερφίαλες αυτές εκτιμήσεις και τον αδικαιολόγητο σκεπτικισμό του συντηρητικού χειρουργικού κατεστημένου.

Σήμερα μόνο η χολοκυστεκτομή γίνεται λαπαροσκοπικά σε ποσοστό που αγγίζει το 98% περίπου των περιπτώσεων και ακολουθούν με σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό επεμβάσεις στον οισοφάγο, όπως η λαπαροσκοπική μυοτομή (π.χ. τύπου Heller για αχαλασία οισοφάγου) και στον στόμαχο (θολοπλαστική Νissen κ.ά.) .

Σε σημαντικά υψηλό ποσοστό διενεργούνται λαπαροσκοπικές βιοψίες ήπατος, λεπτού εντέρου κ.ά., λαπαροσκοπική διερεύνηση της βαρύτητας κοιλιακού τραύματος και σταδιοποίησης κακοηθειών όπως σε καρκίνο οισοφάγου, ουροδόχου κύστεως, λεμφωμάτων Hodgkin και μη κ.ά.

Επεμβάσεις όπως η βαγοτομή και πυλωροπλαστική, η γαστρεκτομή, η γαστρεντερική αναστόμωση, η εκτομή λεπτού εντέρου, οι κολεκτομές, η σπληνεκτομή, η διερεύνηση χοληδόχου πόρου, η νεφρεκτομή και διαφόρων τύπων επεμβάσεις για την αντιμετώπιση της νοσηρής παχυσαρκίας διενεργούνται σε πολύ μικρότερη συχνότητα σε εξειδικευμένα κέντρα με ικανοποιητικά αποτελέσματα.

Τέλος σε πειραματικό ακόμη στάδιο βρίσκεται η χρήση λαπαροσκοπικών τεχνικών για την αντιμετώπιση εξειδικευμένων κακοηθειών όπως καρκίνου παγκρέατος, ήπατος, προστάτη και οπισθοπεριτοναϊκών όγκων.

Πειραματισμοί θα συνεχίσουν να γίνονται έτσι ώστε κάποτε να γίνει δυνατή η λαπαροσκοπική εκτέλεση και της πιο περίπλοκης επέμβασης.

Η εκπαίδευση των νέων χειρουργών, η ανάπτυξη νέων εργαλείων και η βελτίωση των ήδη υπαρχόντων είναι οι αναγκαίες εκείνες προϋποθέσεις που θα εξασφαλίσουν αυτή την πραγματικά ελπιδοφόρα εξέλιξη. Ήδη σχεδιάστηκαν και βρίσκονται σε πειραματικό στάδιο λαβίδες που δίνουν στο χειρουργό τη δυνατότητα παλίνδρομης αίσθησης αφής (force-feedback graspers) και η τεχνολογία μας έδωσε τη δυνατότητα στερεοσκοπικής όρασης, επίτευγμα που ελαχιστοποιεί τα μειονεκτήματα της χειρουργικής μέσω monitor, αφού μας εξασφαλίζει την τρίτη διάσταση.

Σαν κατακλείδα αναφέρεται απλά ένας νέος τομέας της λαπαροσκοπικής χειρουργικής που βρίσκεται σε πειραματικό ακόμη στάδιο και υπόσχεται να ανατρέψει άρδην το υπάρχον καθεστώς της εγχειρητικής, η ρομποτική χειρουργική. Αλλά σ΄ αυτήν θα αναφερθούμε διεξοδικότερα στο μέλλον.

 

Η ΕΜΠΕΙΡΙΑ ΜΑΣ ΣΤΟ «ΣΚΥΛΙΤΣΕΙΟ» Γ.Ν.ΧΙΟΥ

Από το Σεπτέμβριο του 1996, αρκετά νωρίς δηλαδή αν λάβει κανείς υπ’ όψιν του τις ιδιαίτερες συνθήκες (κοινωνικές, οικονομικές, εκπαιδευτικές κ.ά.) που επικρατούν σ’ ένα γενικό νοσοκομείο της περιφέρειας, εφαρμόζουμε στη Χειρουργική Κλινική του Γενικού Νοσοκομείου Χίου τη λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή για την αντιμετώπιση των παθήσεων της χοληδόχου κύστεως. Επικεντρώσαμε το ενδιαφέρον μας σ’ αυτή την επέμβαση λόγω κύρια της συχνότητας της χολολιθίασης και με την προοπτική της επέκτασης της νέας εγχειρητικής μεθόδου σε άλλες χειρουργικές παθήσεις.

Στο διάστημα των πρώτων δύο ετών, ακολουθώντας και την πρακτική μεγαλυτέρων χειρουργικών κέντρων, προβαίναμε σε μερική επιλογή ασθενών για την εφαρμογή την λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής. Η επιλογή αυτή γινόταν ανάμεσα κυρίως σε άτομα νεαρής ηλικίας χωρίς προηγηθείσες χειρουργικές επεμβάσεις στην άνω κοιλία (για την αποφυγή των συμφύσεων), χωρίς επανειλημμένες προσβολές οξείας χολοκυστίτιδας και με υπερηχογραφικά ευρήματα που απέκλειαν την χοληδοχολιθίαση, την ρικνή χοληδόχο κύστη, το χολοκυστικό plastron ή ακόμα και την πάχυνση του τοιχώματος της χοληδόχου κύστεως σε επίπεδα άνω των 4 mm.

Από 3ετίας και με τη βελτίωση των λαπαροσκοπικών εργαλείων και της τεχνικής μας, κάθε συμπτωματική χολολιθίαση προγραμματίζεται για λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή.

Στα περίπου πέντε αυτά χρόνια διενεργήσαμε 230 λαπαροσκοπικές χολοκυστεκτομές. Από τους 230 ασθενείς οι 75 ήσαν άνδρες και οι 155 γυναίκες με μέσο όρο ηλικίας τα 47 χρόνια. Η διάγνωση της χολολιθίασης επιβεβαιώθηκε σε όλες τις περιπτώσεις υπερηχογραφικά είτε από το εργαστήριο απεικονιστικής ιατρικής του νοσοκομείου μας είτε από ιδιωτικά αντίστοιχα.

Ο προεγχειρητικός έλεγχος περιελάμβανε πάντοτε ακτινογραφία θώρακος, ΗΚΓ, γενική εξέταση αίματος και ούρων, γλυκόζης, ουρίας, κρεατινίνης, τρανσαμινασών, χολερυθρίνης (ολικής, αμέσου και εμμέσου), αλκαλικής φωσφατάσης και ορισμένες φορές αμυλάσης αίματος και ούρων, ηλεκτρολυτών κ.ά. Υπήρχαν επίσης πάντοτε έτοιμες 2 φιάλες διασταυρωμένου αίματος.

Από τους 230 ασθενείς οι 200 χειρουργήθηκαν παρουσιάζοντας συμπτώματα οξείας χολοκυστίτιδας ενώ οι υπόλοιποι 30 σε κατάσταση ύφεσης των συμπτωμάτων. Σε όλους χορηγήθηκε το πρωί της επέμβασης προεγχειρητικά κεφαλοσπορίνη βης γενιάς, μετρονιδαζόλη και χαμηλού μοριακού βάρους ηπαρίνη σε δόση πρόληψης που συνεχίσθηκαν μέχρι και τη δεύτερη μετεγχειρητική ημέρα.

Κατά την επέμβαση εφαρμόζετο πάντοτε ρινογαστρικός σωλήνας (Levin) που αφαιρείτο το απόγευμα της ίδιας ημέρας. Η δημιουργία πνευμοπεριτοναίου (μέχρι 12 mm Hg) έγινε σε 190 περιπτώσεις με την κλειστή μέθοδο (με βελόνα Veress) και σε 40 εφαρμόστηκε η ανοικτή μέθοδος κατά Hasson λόγω προηγηθείσας λαπαροτομίας ή ύπαρξης ομφαλοκήλης.

Ακολουθούσε η εφαρμογή του κεντρικού τροκάρ αμέσως υπομφαλίως και διενεργείτο μέσω αυτού δια του λαπαροσκοπίου επισταμένη λαπαροσκόπηση. Στη συνέχεια γινόταν η τοποθέτηση των άλλων τριών trocars και εκτελείτο με την εισαγωγή των υπολοίπων εργαλείων η επέμβαση. Αρχικά γινόταν προσεκτική αναγνώριση και παρασκευή των ανατομικών στοιχείων, εν συνεχεία απολίνωση με clips και διατομή του κυστικού πόρου και της κυστικής αρτηρίας και τελικά ανάστροφη αποκόλληση από την κοίτη της χοληδόχου κύστεως. Η εξαγωγή της χοληδόχου κύστεως γινόταν συνήθως δια του υποξιφοειδικού trocar και σπανιότερα δια του αντίστοιχου υπομφαλίου. Σε λίγες περιπτώσεις (5) χρειάστηκε η βοήθεια του ειδικού σάκου εξαγωγής. Σ’ όλους τους ασθενείς ετοποθετείτο παροχέτευση υφηπατικά που αφαιρείτο την πρώτη μετεγχειρητική ημέρα. Ο χρόνος επέμβασης κυμάνθηκε από 180΄ έως 120΄ κατά τα πρώτα στάδια προσαρμογής και στα 60΄ έως 30΄ τα τελευταία 3 χρόνια.

 

ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ

Στους 208 από τους 230 ασθενείς χειρουργηθέντες με λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή στη χειρουργική κλινική του νοσοκομείου μας η επέμβαση εκτελέστηκε επιτυχώς, απρόσκοπτα και σύμφωνα με τις διεθνείς προδιαγραφές και τις επιταγές της σύγχρονης εγχειρητικής τεχνικής. Τα αποτελέσματα, άμεσα και απώτερα ήταν πολύ ικανοποιητικά και συγκρίσιμα με αυτά των μεγαλύτερων κέντρων λαπαροσκοπικής χειρουργικής στην Ελλάδα και διεθνώς.

Σε 22 ασθενείς (ποσοστό 9,5%) κρίθηκε απαραίτητη η μετατροπή της λαπαροσκοπικής χολοκυστεκτομής σε ανοικτή επέμβαση. Στις 14 από αυτές τις περιπτώσεις κρίθηκε ασφαλέστερη η ανοικτή μέθοδος λόγω της βαρύτητας της παθήσεως (χολοκυστικό plastron, ρικνή χοληδόχος κύστη), οξείας παγκρεατίτιδας και ύπαρξης στερεών συμφύσεων ανάμεσα σε παρακείμενα σπλάγχνα. Σε 2 περιπτώσεις η μετατροπή οφείλετο στην ανεύρεση μεταστατικού καρκινώματος ενδοπεριτοναϊκά, σε μία λόγω τρώσης της πυλαίας φλέβας, σε μια άλλη λόγω τρώσης του μεσεντερίου από την βελόνα Veress και σε δύο για την επίτευξη πλήρους αιμόστασης στην κοίτη της μερικά ενδοηπατικής χοληδόχου κύστεως. Τέλος μετατροπή σε ανοικτή έγινε σε δύο ασθενείς λόγω βλάβης των λαπαροσκοπικών εργαλείων.

Ο χρόνος νοσηλείας κυμάνθηκε από 1 έως 15 ημέρες με μέσο όρο τις τρεις ημέρες. Ο μέσος αυτός όρος νοσηλείας είναι κατά μία ημέρα μεγαλύτερος του αντίστοιχου άλλων λαπαροσκοπικών κέντρων, λόγω της εφαρμογής σε όλους τους χειρουργηθέντες υφηπατικής παροχέτευσης για λόγους ασφαλείας και διατήρησής της μέχρι και τη δεύτερη μετεγχειρητική ημέρα χωρίς να έχουμε μετανιώσει γι’ αυτό.

Η επιλογή μας για σχολαστική τήρηση των κανόνων εγχειρητικής τεχνικής, η απόλυτη προτεραιότητα στην ασφάλεια του ασθενούς πέρα και πάνω από οποιεσδήποτε προσωπικές επιστημονικές στοχεύσεις και φιλοδοξίες είχαν σαν αποτέλεσμα την αποφυγή, μέχρι σήμερα τουλάχιστο, βαρέων επιπλοκών όπως σοβαρές κακώσεις του χοληδόχου πόρου, μετεγχειρητικές αιμορραγίες κ.ά.

Η ενεργός συμμετοχή της λαπαροσκοπικής μας ομάδας σε επιστημονικές συναντήσεις για τη λαπαροσκοπική χειρουργική, η ανταλλαγή απόψεων, προβληματισμών και παρατηρήσεων, η βιβλιογραφική ενημέρωση και η συνεχής και ουσιαστική επαφή με λαπαροσκοπικά κέντρα του Πανεπιστημίου Αθηνών μας δίνουν τη δυνατότητα περαιτέρω βελτίωσης στα όσα επιχειρούμε και μας επιτρέπουν τη δραστηριοποίησή μας σε νέα, για μας και τον τόπο μας, πεδία εφαρμογής της λαπαροσκοπικής χειρουργικής.

 

   

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

1. Kelling, G. Uber Oesophagoskopie, Gastroskopie und Coelioskopie. Munch Med Wochenschr 49:21-24 (1901)

2. Jacobaeus, HC. Uber die Moglichkeit, die Zystoskopie der Untersuchung serioser Hohlunhen anzuwenden. Munch Med Wochenschr 57:2090-2092

3. Veress, J. Ein neeuew instrument zur Ausfuhrung von Brust-oder Bauchpunktionen und Pneumothorax behandlung. Deutsche Med Wochenschr 64:1480-1481(1938)

4. Semm, K. History in Sanfilippo JS and Levine RC et al. (Eds) Operative gynecologic endoscopy. Springer-Verlag. New York (1989)

5. Mouret, G. From the first laparoscopic cholecystectomy to the frontiers of laparoscopic surgery: The future perspectives. Dig Surg 8:124-125, 1991

6. Laparoscopic surgery for esophageal achalasia. Nippon Geka Zasshi 2000 April; 101(4):352-6

7. Emergency laparoscopy: A community hospital experience. Surg Endosc 2000 May; 14(5):484-487

8. The role of laparoscopy in preoperative staging of esophageal cancer. Surg Endosc 2000 May;14(5):496-9

9. Advanced laparoscopy: the next generation. The adrenal, kidney, spleen, pancreas, liver. Hawaii Med J 1998 Nov; 57(11): 710-4

10. Laparoscopic colorectal surgery. Do we get faster? Surg Endosc 1997 Apr;11(4):331-5

11. Laparoscopic management of mechanical small bowel obstruction. Are there predictors of success or failure? Surg Endosc 2000 May; 14(5): 458-483

12. Laparoscopic donor nephrectomy with a 23-hour stay: a new standard for transplantation surgery. Kyo PC, Johnson LB, Sitzmann JV. Ann Surg 2000:772-9

13. Minimally invasive surgery may be advised in oncology. Cit Rev Oncol Hematol 2000 Jun 1;34(3):169-173

14. Laparoscopic resection of retroperitoneal schwannoma. Surg laparosc Endosc Tech 1999 Aug;9(4)306-9

15. Highlights from the Bulletin CyberSurgeon: Advanced simulation technologies for surgical education by Col Richard M. Satava, MD, FACS, Washington DC

16. Objective evaluation of a laparoscopic surgical skill program for residents and senior surgeons. Arch Surg 1998 Jun;133(6);657-61

17. An objective scoring system for laparoscopic cholecystectomy. J Am Coll Surg 1999 Dec;189(6):566-74

18. The impact of full-time director of minimally invasive surgery. Clinical practice, education and research. Surg Endosc 2000 May:14(5):444-447

19. A laparoscopic surgical training and accreditation program up and running. Aust N Z J Obstet Gynaecol 1999; 39(4): 430-7